Μαρξιστική Σκέψη τόμος 12

 

Μαρξιστική Σκέψη τόμος 12

 

Δελτίο Τύπου

Ο νέος τόμος 12 της Μαρξιστικής Σκέψης περιλαμβάνει δυο αφιερώματα, το πρώτο στην ιστορία του ΚΚΕ και το δεύτερο στον Κ. Π. Καβάφη. Επιχειρεί έτσι να συνδυάσει την αναφορά στην ιστορία του κομμουνιστικού μας κινήματος με την αναφορά στο έργο ενός κατεξοχήν ιστορικού ποιητή.

Το πρώτο αφιέρωμα εστιάζει στην περίοδο του Μεσοπολέμου και της Αντίστασης, δίνοντας έμφαση στο καίριο όσο και επίκαιρο ζήτημα των συμμαχιών και των Μετώπων. Ο αναγνώστης θα βρει άρθρα των Θανάση Καμπαγιάννη (η Αριστερά απέναντι στη Μικρασιατική Καταστροφή), Κώστα Παλούκη (η «μπολσεβικοποίηση» του ΚΚΕ στην «τρίτη περίοδο» - τέλη της δεκαετίας του 1920), Βασίλη Λιόση (το ΚΚΕ και η στροφή του 7ου Συνεδρίου της Κομιντέρν), Μιχάλη Λυμπεράτου (το ΚΚΕ από το Παλλαϊκό Μέτωπο ως την Αντίσταση) και Ελένης Αστερίου (η πολιτική του ΚΚΕ στην Αντίσταση και την απελευθέρωση). Ο Νίκος Παπαδάτος αναλύει τον αντίκτυπο της ρήξης Τίτο-Στάλιν στον αγώνα του ΔΣΕ. Ο Γιώργος Πετρόπουλος αποτιμά τη θεμελιώδη συνεισφορά και κληρονομιά του Δημήτρη Γληνού. Τέλος, οι Δημήτρης Καλτσώνης και Ανδέας Παγιάτσος αναλύουν ζητήματα της αντίληψης του ΚΚΕ για το κράτος στη δεκαετία του 1930 και της αντιπαράθεσης της τροτσκιστικής παράδοσης στο σταλινισμό.

Το δεύτερο μέρος, με αφορμή την επέτειο των 150 χρόνων από τη γέννηση του ποιητή, περιέχει παλιά κείμενα, αλλά και νέες συνεισφορές.

Συγκεκριμένα, ανατυπώνονται οχτώ κείμενα από το κλασικό αφιέρωμα της Επιθεώρησης Τέχνης το Δεκέμβρη του 1963 στον Καβάφη, με αφορμή τότε τα 100 χρόνια από την γέννηση του ποιητή. Πρόκειται για τα κείμενα των Κώστα Βάρναλη, Νικηφόρου Βρεττάκου, Μανόλη Αναγνωστάκη και Στρατή Τσίρκα, η προσέγγιση του οποίου διαμόρφωσε τις μεταπολεμικές μαρξιστικές αναγνώσεις του Καβάφη. Ακόμη, τρία ιστορικά κείμενα των Ε. Μ. Φόρστερ και Γ. Χ. Όντεν, που παρουσίασαν τον Καβάφη στο ξένο κοινό, και δυο επίσης δυσεύρετα μελετήματα των Αθανασίου Πολίτη και Ροβέρτου Κάμπου (το τελευταίο όντας το πρώτο μανιφέστο των «Καβαφοφάγων»).

Οι σύγχρονες προσεγγίσεις περιλαμβάνουν κείμενα των Χρήστου Κεφαλή (μια μαρξιστική θεώρηση των ιστορικών και φιλοσοφικών ποιημάτων του Καβάφη), Κώστα Μαρκάκη (δυο κείμενα, με μια συνοπτική αποτίμηση και ανεκδοτολογικές αναφορές στη ζωή του ποιητή), Σάββα Στρούμπου (το εξεγερσιακό στοιχείο στο καβαφικό έργο και οι διασυνδέσεις με τον Μπρεχτ), Κοσμά Κέφαλου (η διαμάχη Παλαμά-Καβάφη και η αντικαβαφική κριτική) και Γιάννη - Ιόλαου Μανιάτη (μια αποτίμηση της επίδρασης του Καβάφη, της συνεισφοράς του Τσίρκα και των αφιερωμάτων της Νέας Εστίας και της Επιθεώρησης Τέχνης το 1963).

Για περισσότερες πληροφορίες, Εκδόσεις Τόπος, Πλαπούτα 2 και Καλλιδρομίου, 11473 Αθήνα, τηλ. 210 8222835, Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε. . Βιβλιοπωλείο, τηλ. 210 3221580.

 

 

 

Μιχάλης Λυμπεράτος - Η αριθμητική και κοινωνική έκταση της εαμικής συμμαχίας

Η αριθμητική και κοινωνική έκταση της εαμικής συμμαχίας

του Μιχάλη Λυμπεράτου*

 

Οι όροι για να επιτευχθούν τα εκπληκτικά αποτελέσματα της εθνικής αντίστασης καθορίζονταν προφανώς από τη γενικότερη κίνηση μαζών που συντελέστηκε κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Γιατί το ΕΑΜ ως κοινωνική σχέση και πολιτική συμμαχία ξεπέρασε κάθε προσδοκία τόσο ως προς την ταχύτητα ανάπτυξής του όσο κυρίως και ως προς την κοινωνική του έκταση. Αν και τα διαθέσιμα στοιχεία δεν συνιστούν μια αναλυτική πηγή αναφορικά με τον προσδιορισμό του αριθμητικού εύρους των μελών του ΕΑΜ, η συνολική δύναμη όσων μετείχαν στις εαμικές οργανώσεις κατά το τέλος της Κατοχής, υπερέβαινε, σύμφωνα και με τις υπάρχουσες εκτιμήσεις, το 1.000.000 μέλη106 από αρχικά 42.000 που υπολόγιζε το SOE στα μέσα του 1942.107 Το ίδιο το ΚΚΕ εκτιμούσε ότι τα οργανωμένα μέλη του ΕΑΜ στις αρχές του 1944 μόνο στη Μακεδονία ξεπερνούσαν τα 450.000.108 Η Α΄ Πανελλαδική συνδιάσκεψη του ΕΑΜ που συγκλήθηκε στο Νεοχώρι Ευρυτανίας, την 1η Σεπτεμβρίου 1944, προσδιόρισε ότι 700.000 περίπου άτομα ανήκαν στις νεανικές οργανώσεις ΕΠΟΝ και Αετόπουλα.109 Να σημειωθεί ότι στα στοιχεία δεν περιλαμβάνονταν τα νησιά του Αιγαίου και η Κρήτη, όπως και η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη.110

Από το σύνολο αυτό των μελών των εαμικών οργανώσεων, 250.000 περίπου κατανέμονταν στην Αθήνα και τον Πειραιά, ήτοι το 16% του πληθυσμού, 300.000 στην Πελοπόννησο, ήτοι το 19,7%, 450.000 στην Μακεδονία, περίπου το 30%, 280.000 στη Θεσσαλία, το 19%, 70.000 στην Ήπειρο, το 5% και 170.000 στην Στερεά και την Εύβοια, ήτοι το 11,2 %111. Ακόμη πιο ευρέα είναι τα δεδομένα αναφορικά με την έκταση της συμμετοχής στην Εθνική Αλληλεγγύη, την οργάνωση αλληλοβοήθειας του ΕΑΜ, τα μέλη της οποίας ενδεχομένως να υπερέβαιναν κατά το ένα τρίτο το σύνολο των μελών των άλλων εαμικών οργανώσεων, ήτοι το 70-80% των πληθυσμών των περιοχών που η Εθνική αλληλεγγύη ασκούσε έργο.112

 

 

Θανάσης Καμπαγιάννης - Η Αριστερά στην Ελλάδα και ο πόλεμος στη Μικρά Ασία

Η Αριστερά στην Ελλάδα και ο πόλεμος στη Μικρά Ασία

του Θανάση Καμπαγιάννη*

 

Αντικείμενο της εισήγησης θα είναι ποια ήταν και από τι υπαγορεύτηκε η στάση της Αριστεράς στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας, από τον Μάη του 1919 που ο ελληνικός στρατός αποβιβάστηκε στη Σμύρνη μέχρι το Σεπτέμβρη του 1922 που ολοκληρώθηκε η Μικρασιατική Καταστροφή.

Υπάρχει το γνωστό ρητό του Κλαούζεβιτς ότι ο πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα. Ο Λένιν χρησιμοποιούσε αυτό το τσιτάτο ενάντια στους σοσιαλδημοκράτες ηγέτες που υποστήριξαν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, με το επιχείρημα ότι το ξέσπασμά του αποτελεί μια ριζική τομή που διακόπτει την ομαλή ροή της πολιτικής, εξηγώντας έτσι τη φιλοπόλεμη μεταστροφή των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων. Για την ακρίβεια, ο πόλεμος δεν είναι η διακοπή της πολιτικής αλλά η αποκορύφωσή της, η πιο πολιτική στιγμή από όλες. Είναι μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης στην οποία ένα αστικό κράτος χρειάζεται να συγκεντρώσει τους μέγιστους δυνατούς πόρους για να υπερισχύσει του ένοπλου αντιπάλου του, με σημαντικότερο πόρο από όλους την προσπάθεια να εξασφαλιστεί η συναίνεση –και ακόμα παραπάνω– η ενεργητική και ενθουσιώδης συμμετοχή των υποτελών τάξεων στον «κοινό» πολεμικό στόχο. Άρα και η θέση που παίρνει ένας πολιτικός σχηματισμός (πολύ περισσότερο ένας σχηματισμός των υποτελών τάξεων) απέναντι σ’ έναν πόλεμο αποτελεί κορυφαία στρατηγική επιλογή, μια κορυφαία διαμορφωτική εμπειρία για τον σχηματισμό αυτό, όχι βραχυπρόθεσμα, αλλά μακροπρόθεσμα, που μένει σφραγισμένη για πολύ αργότερα στη “μνήμη” τόσο του ίδιου όσο και των μηχανισμών του αστικού κράτους. Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγαλύτερες και σημαντικότερες διασπάσεις στην ιστορία της Αριστεράς αφορούσαν τη στάση των διαφορετικών κομματιών της απέναντι στο ξέσπασμα ενός πολέμου.

 

 

Νικηφόρος Βρεττάκος- Το δίδαγμα του Καβάφη

Το δίδαγμα του Καβάφη

του Νικηφόρου Βρεττάκου*

 

Γράφοντας κάποτε στην «Επιθ. Τέχνης» ένα άρθρο για το Σικελιανό, έκανα μια παρέμβαση ειδικής μορφής, που αφορούσε γενικά την ποίηση, κάνοντας μια αντιπαραβολή ανάμεσα στις δυο ποιητικές περιπτώσεις: Του Καβάφη και του Σικελιανού. Αν με ρωτούσαν, έλεγα, ποιος είχε περισσότερο ταλέντο, θα έλεγα, αδίσταχτα, ο Σικελιανός. Αν με ρωτούσαν ποιος είναι καλλίτερος ποιητής, θα έλεγα, αδίσταχτα, ο Καβάφης. Ξεκινώντας από την ίδια αυτή σκέψη σήμερα, θέλω να υπογραμμίσω πως το μέγεθος ενός ποιητή βγαίνει από την καλλιτεχνική του δημιουργία, άσχετα από το ποιητικό του ταπεραμέντο, άσχετα από τη φύση του. Αν χωρίς το ταλέντο δεν μπορεί να υπάρξει καλλιτεχνική δημιουργία σε καμιά περίπτωση, υπάρχουν και περιπτώσεις που και το ταλέντο μπορεί να μην έχει σαν αποτέλεσμα και μιαν ανάλογη καλλιτεχνική δημιουργία. Πρόκειται για τη συνεισφορά της τεχνικής που αν μπορούσε ν’ αναλυθεί σ’ ένα δημιούργημα θα μπορούσε ν’ αποδειχθεί σε ορισμένες περιπτώσεις πως η συνεισφορά της αυτή είναι μεγαλύτερη από τη συνεισφορά του ταλέντου.

Η περίπτωση Καβάφη, αποτελεί γι’ αυτό την πειστικότερη ελληνική μαρτυρία. Ποιητής στοχαστικός και διδαχτικός ο Καβάφης, απολογητής ενός ιδιότυπου μοναχισμού, κατορθώνει να προβάλλει το καταστάλαγμα των εμπειριών του που προέρχονται από έναν ευρύ ιστορικό αλλά και ευρύ σύγχρονο χώρο. Ανασκάπτει τον εαυτό του, ανασκάπτει τα γεγονότα, παίρνει αυτό που του χρειάζεται και ξανακλείνει. Εργάζεται μ’ έναν τρόπο δικό του, έναν τρόπο που καταργεί, σχεδόν, τη λυρική έκφραση, καταργεί δηλαδή την καθιερωμένη ποίηση που αναγνωρίζεται από τη λυρική της ποιότητα κι από την υποκειμενική φαντασία του δημιουργού της και συγκεντρώνει στο ανατομικό του τραπέζι, εν ψυχρώ θα έλεγε κανείς, τα στοιχεία που απαιτεί η ποιητική συγγραφή του, στοιχεία που τα συγκεντρώνει μια οξύτατη διάνοια κι ένα βαθύτερο πάθος. Αποκαλυπτικός ποιητής ο Καβάφης νιώθει την ανάγκη να μη συσκοτίσει τίποτα, να μην πει κάτι που δεν θα καταλαβαίνεται από όλους. Η απλουστευμένη του έκφραση αποτελεί την πρώτη επιτυχία, για μια απ’ ευθείας επικοινωνία με όλους τους αναγνώστες του, την κατάχτηση ενός βασικού γνωρίσματος της ίδιας της τέχνης, της αληθινής τέχνης.

 

Ε. Μ. Φόρστερ - Καβάφης

Καβάφης

του Ε. Μ. Φόρστερ*

 

Η πρώτη αγγλική μετάφραση του Καβάφη έγινε από τον ίδιο τον Καβάφη. Η αφορμή δόθηκε εδώ και πάνω από τριάντα χρόνια, στο μισοφωτισμένο και οικογενειακά επιπλωμένο διαμέρισμά του της οδού Lepsius αριθ. 10, στην Αλεξάντρεια. Μόλις είχε επιστρέψει από τη δουλειά του. Ήταν υπάλληλος του κράτους, τοποθετημένος στον «Τρίτο κύκλο αρδεύσεων», όπου θα μπορούσαν να ήταν υπάλληλοι πολλοί από τους ήρωές του. Μόλις είχα επιστρέψει κι εγώ από την υπηρεσία μου στον Βρετανικό Ερυθρό Σταυρό, φορώντας χακί. Μας είχε συστήσει ένας Άγγλος φίλος, αλλά οι συναντήσεις μας ήταν κάπως αραιές, κι εκείνη τη μέρα ο Καβάφης μου έλεγε με τη συνηθισμένη του μειλιχιότητα: «Δε θα μπορούσατε ποτέ να καταλάβετε την ποίησή μου, αγαπητέ μου Φόρστερ, ποτέ». Μου έδειξε ένα ποίημά του –το «Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον»– κι αφού το είδα του είπα πως έβρισκα μερικές ομοιότητες ανάμεσα στα ελληνικά του και στα ελληνικά που μας είχαν μάθει στο σχολείο. Ο Καβάφης έμεινε κατάπληκτος. «Ω, μα αυτό είναι πολύ καλό, αγαπητέ μου Φόρστερ, είναι θαυμάσιο», και σηκώνοντας το χέρι του άρχισε να μου διαβάζει το ποίημα και να μου το εξηγεί. Δεν ήταν οι γνώσεις μου που τον συγκινούσαν, αλλά η διάθεσή μου να μάθω και να δεχτώ. Δεν υποψιαζόταν τότε ότι θα μπορούσε να αγαπηθεί τόσο πλατιά, ακόμη και στο διστακτικό Βορρά. Το να τον καταλαβαίνουν στην Αλεξάντρεια και να τον ανέχονται στην Αθήνα, ήταν η μόνη φιλοδοξία του.

Από τη μακρινή εκείνη μέρα, πολλοί άλλοι δοκίμασαν να μεταφράσουν ποιήματά του. Κατά τη γνώμη μου, περισσότερο από όλους πέτυχε ο Γιώργος Βαλασσόπουλος. Είχε την τύχη να συνεργαστεί με τον ίδιο τον ποιητή, κι έτσι μπόρεσε να αποδώσει αρκετή από τη μαγεία του πρωτοτύπου κι η ποίηση του Καβάφη έχει πολλή μαγεία. Αλλά ο Βαλασσόπουλος μετάφρασε, και θέλησε να μεταφράσει, μερικά μόνο από τα ποιήματα. Εκείνο που μας χρειάζονταν –κι ευτυχώς βρέθηκε– ήταν κάποιος που θα μετέφραζε όλα τα 154 ποιήματα του Καβάφη. Ο καθηγητής Ιωάννης Μαυροκορδάτος έκανε μια πολύ αξιόλογη δουλειά, δίνοντάς μας μια μετάφραση του καβαφικού έργου καθαρή, πιστή, σοφή και μελετημένη. Μας έκανε να διαβάσουμε εκείνο που ακριβώς ήθελε να πει ο Καβάφης και να το διαβάσουμε στη σωστή του προοπτική. Γιατί ο Καβάφης σαν ιστορικός ή ερωτικός ή ενδοσκοπικός μόνο ποιητής δεν αρκεί να μας δώσει τη μεσογειακή πολυμέρεια. Πρέπει να τον διαβάσουμε ολόκληρο αν θέλουμε να τον καταλάβουμε. Αντίθετα από μερικούς θαυμαστές, ο καθηγητής Μαυροκορδάτος χρησιμοποιεί πλατιά τα κείμενα άλλων θαυμαστών, και ιδιαίτερα τις διεισδυτικές μελέτες του Τίμου Μαλάνου. Η μεταφραστική του μέθοδος είναι η κατά λέξη μετάφραση με ορισμένες παραχωρήσεις για την απόδοση του ρυθμού και περισσότερες κάποτε για την ομοιοκαταληξία. Έχει προσθέσει και λίγες σημειώσεις που βοηθούν αρκετά τον Άγγλο αναγνώστη, όπως επίσης τον βοηθά και η εισαγωγή του Rex Warner μ’ όλο που η συμπάθεια του τελευταίου στρέφεται περισσότερο προς τους ποιητές της μητροπολιτικής Ελλάδας. Είναι κρίμα που μαζί με τις μεταφράσεις δεν τυπώθηκαν τα ποιήματα και στο πρωτότυπο, γιατί πολύ μπορεί κανείς να ωφεληθεί προσπαθώντας να παρακολουθήσει τον ποιητή στο πρωτότυπο. Αλλά θα χρειάζονταν ίσως μεγάλα έξοδα, και το βιβλίο –που είναι το πιο αξιόλογο της χρονιάς– όπως έχει τυπωθεί δεν είναι ασφαλώς ακριβό.

 

Χρήστος Κεφαλής - Καβάφης και Γκράμσι

Καβάφης και Γκράμσι

του Χρήστου Κεφαλή*

 

Η γενιά των αριστερών λογοτεχνών και διανοητών που αναμετρήθηκε πρώτη με το έργο του Καβάφη διαπλάστηκε στο πνεύμα του ηρωισμού και της επαναστατικής αισιοδοξίας, που πυροδότησε η Οκτωβριανή Επανάσταση. Η παγκόσμια ιμπεριαλιστική αντίδραση μπορεί να υπερασπιζόταν το σύστημά της με μανία, μα το τέλος του καπιταλισμού ήταν επικείμενο. Οι σκοποί του Οκτώβρη διαφυλάσσονταν και προωθούνταν αλώβητοι, ο σοσιαλισμός επέλαυνε στην ΕΣΣΔ και τον υπόλοιπο κόσμο, όσοι δε υποστήριζαν πως κάτι άλλο συνέβαινε, ακόμη και κορυφαίοι ηγέτες των Μπολσεβίκων όπως ο Τρότσκι και ο Μπουχάριν, είτε είχαν προσχωρήσει στον εχθρό, είτε το έκαναν από προσωπική ματαιοδοξία. Τέτοιο ήταν το «άρθρο πίστης» που καλλιέργησε συστηματικά ο σταλινισμός, με όλο τον τεράστιο μηχανισμό προπαγάνδας του, και οι ριζοσπάστες διανοούμενοι, στη χώρα μας και διεθνώς, με λίγες τιμητικές εξαιρέσεις, υπέκυψαν λίγο-πολύ σε αυτό, οι θεσιθήρες από υπολογισμό, οι αξιόλογοι κυρίως από ανθρώπινη αδυναμία.

Η δραματική ήττα της εαμικής αντίστασης, μαζί με τα εξόφθαλμα, καταστροφικά λάθη της ζαχαριαδικής ηγεσίας δημιούργησαν αμφιβολίες, ερωτηματικά και αμφισβητήσεις, που όσο περνούσε ο χρόνος και μεγάλωνε η απόσταση από τα γεγονότα διαρκώς ενισχύονταν. Στις συνθήκες αυτές, οι καλύτεροι εκπρόσωποι της αριστερής λόγιας διανόησης –ο Βάρναλης, ο Βρεττάκος, ο Τσίρκας, κ.ά.– οδηγήθηκαν στην αναγνώριση ότι ο ηρωισμός, η αυτοθυσία και ο ενθουσιασμός δεν αρκούν, ότι η περίσκεψη, η κατανόηση, η κριτική είναι εξίσου ή ακόμη και πιο ουσιώδεις. Η ενασχόλησή τους με τον Καβάφη στο αφιέρωμα του 1963 δεν ήταν μόνο ένα επετειακό γεγονός· πήγαζε από την αίσθησή τους ότι στο καβαφικό έργο θα βρούμε ακριβώς εκείνα τα στοιχεία που έλειψαν τραγικά από το κίνημα. Και θα τα βρούμε μάλιστα με μια ακέραιη γνησιότητα, ως στάσεις ζωής και όχι φρασεολογίες και ομοιώματα, σαν τα κούφια συνθήματα περί «κριτικής και αυτοκριτικής» που πρόσφερε απλόχερα ο σταλινισμός.

 

 
Βιβλιοθήκη
Διεθνείς Ειδήσεις
Επισκέπτες online
Έχουμε 12 επισκέπτες συνδεδεμένους