Μαρξιστική Σκέψη

Μαρξιστική Σκέψη, τόμος 5, σελ. 432, 10€

Δελτίο Τύπου

Κυκλοφόρησε μόλις ο τόμος 5 της Μαρξιστικής Σκέψης. Ο τόμος αφιερώνεται ολόκληρος στο επίκαιρο θέμα του φασισμού, καθώς και του νεοφασισμού και της σύγχρονης ακροδεξιάς. Περιλαμβάνει κλασικά κείμενα επιφανών μαρξιστών, παλιές και πρόσφατες αναλύσεις μαρξιστών και προοδευτικών θεωρητικών, αναμνήσεις και μαρτυρίες αντιφασιστών αγωνιστών και θυμάτων του Ολοκαυτώματος.

Η κλασική μαρξιστική πολιτική θεωρία για το φασισμό παρουσιάζεται μέσα από κείμενα των δεκαετιών του 1920 και 1930: η εισήγηση της Κλάρα Τσέτκιν στην Κομιντέρν τον Ιούνιο του 1923, το αφιερωμένο στο φασισμό μέρος των «Θέσεων της Λυών» του Γκράμσι και δυο άρθρα των Ράντεκ και Τρότσκι. Ταυτόχρονα, σε ένα υποκεφάλαιο της «Καταστροφής του Λογικού» του Λούκατς, αναλύεται η φασιστική, ναζιστική ιδεολογία.

Μεταγενέστερες μελέτες μαρξιστών εξετάζουν μια ποικιλία όψεων: οι παράγοντες που διευκόλυναν την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία (Χανς Γιούργκεν Σουλτς), τα κοινωνικά στηρίγματα του φασισμού (Ελένη Αστερίου), ο φασισμός και η εργατική τάξη στη Γερμανία (Τιμ Μέιζον και Ορέστης Πασχαλινάς), η εξέλιξη των μαρξιστικών θεωριών για το φασισμό και για το Ολοκαύτωμα (Ντέιβιντ Ρέντον). Οι βασικοί σταθμοί της ιστορίας του φασισμού παρουσιάζονται σε ένα χρονολόγιο επιμελημένο από τον Παναγιώτη Βογιατζή.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο τεύχος σε ζωντανές μαρτυρίες ανθρώπων που βίωσαν άμεσα το φασισμό και φώτισαν με το έργο ή τις αναμνήσεις τους καίριες πτυχές της ταραγμένης περιόδου του Μεσοπολέμου.

Σε μια εκτενή συνέντευξή του στο περιοδικό, ο διακεκριμένος Εβραίος ζωγράφος, επιζήσας του Ολοκαυτώματος, Σάμουελ Μπακ καταθέτει την προσωπική εμπειρία του από την ναζιστική κτηνωδία, αλλά και τους προβληματισμούς του για τη φασιστική απειλή στις μέρες μας και τον αφυπνιστικό ρόλο της τέχνης. Ο διακεκριμένος Μεξικανός ζωγράφος Ντιέγκο Ριβέρα ιστορεί την εμπειρία του από ένα ταξίδι του στη Γερμανία το 1928, όπου παρακολούθησε ένα λόγο του Χίτλερ και είχε τη δυνατότητα να διαπιστώσει την απάθεια και εθελοτυφλία των ηγετών του Γερμανικού ΚΚ.

Οι αναμνήσεις της Μαργκαρέτε Νόιμαν, Γερμανίδας αντιφασίστριας που παραδόθηκε το 1940 από τον Στάλιν στους ναζί, από το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Ράβενσμπρουκ δίνουν μια ζωντανή εικόνα της φρίκης στα ναζιστικά κολαστήρια. Η ιστορία της Τζέσικα Μίτφορντ και του Έσμοντ Ρόμιλι, βρετανών αριστοκρατών που απαρνήθηκαν την τάξη τους για να ενταχθούν στο αντιφασιστικό κίνημα, ρίχνει μια οξυδερκή ματιά στα γεγονότα της δεκαετίας του 1930, ιδιαίτερα σε σχέση με την πολιτική του «κατευνασμού» του Χίτλερ από τις Δυτικές δημοκρατίες.

Ο νεοφασισμός και η σύγχρονη ακροδεξιά καλύπτονται από άρθρα των Ρίτσαρντ Σέιμουρ (σύγχρονες μορφές του ρατσισμού και της ρατσιστικής ιδεολογίας), Βόλφγκανγκ Βέμπερ (η επίθεση των ακροδεξιών δημοσιολόγων στον Τρότσκι), Χρήστου Κεφαλή (αποτίμηση του ακροδεξιού-νεοφασιστικού κινδύνου στις συνθήκες της τωρινής παγκόσμιας κρίσης και ανάλυση των προβλημάτων της προφασιστικής περιόδου στη βάση των αναλύσεων του Τρότσκι για τον προφασιστικό βοναπαρτισμό), Άρη Τόλιου και Χριστίνας Ζιάκα (αναλύονται αντίστοιχα η πορεία, η ιδεολογία και οι προοπτικές του ΛΑΟΣ και της Χρυσής Αυγής). Η ιστορία του Ίνγκο Χάσελμπαχ, ηγέτη νεοναζιστικής οργάνωσης στην Ανατολική Γερμανία, που αποχώρησε από αυτή και κατήγγειλε το ναζισμό, ρίχνει μια από τα μέσα διαφωτιστική ματιά στη φυσιογνωμία των σύγχρονων νεοναζιστικών οργανώσεων.

Στο μέρος για την τέχνη, ο Γιουτζίν Χίρσφελντ αναλύει τις τάσεις εξωραϊσμού του φασισμού στο σύγχρονο κινηματογράφο. Και το τεύχος ολοκληρώνεται με μια βιβλιοκριτική, παρουσίαση του εμφυλίου στο νομό Σερρών από τον Νίκο Καραγιαννακίδη.

Ας σημειωθεί ότι από το παρόν τεύχος η τιμή του περιοδικού μειώνεται σε 10 ευρώ, σε μια προσπάθεια να γίνει πιο προσιτό στους αναγνώστες στη δύσκολη αυτή περίοδο…

Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε το σάιτ της Μαρξιστικής σκέψης, www.marxistikiskepsi.gr ή επικοινωνήστε με τις Εκδόσεις Τόπος, τηλ.: 210 8222835, Βιβλιοπωλείο: τηλ. 210 3221580, επικοινωνία: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε. .

«Το εκκρεμές της ιστορίας συνεχίζει να ταλαντώνεται»

Συνέντευξη του Σάμουελ Μπακ στη Μαρξιστική Σκέψη

Ο Σάμουελ Μπακ είναι διακεκριμένος εβραίος ζωγράφος, επιζήσας του Ολοκαυτώματος. Γεννημένος στη Βίλνα το 1933, γνώρισε στην παιδική του ηλικία τα ναζιστικά στρατόπεδα, όντας ένας από τους ελάχιστους Εβραίους της πόλης που βρίσκονταν στη ζωή όταν ελευθερώθηκε από το σοβιετικό στρατό. Στον τόμο 1 του περιοδικού μας είχαμε παρουσιάσει ένα εκτενές αφιέρωμα στο έργο του, που περιστρέφεται γύρω από το Ολοκαύτωμα και τις άλλες τραγωδίες του 20ού αιώνα. Ο Σάμουελ Μπακ δέχτηκε να απαντήσει στις ερωτήσεις μας σχετικά με την προσωπική εμπειρία, την καλλιτεχνική δημιουργία του αλλά και τον κίνδυνο του φασισμού στον 21ο αιώνα.

Ερ. Αγαπητέ κ. Μπακ, η σημερινή παγκόσμια οικονομική κρίση έχει εξαπολύσει ένα δραματικό κύμα φτώχειας, απελπισίας και αναταραχής σε όλο τον κόσμο. Η κατάσταση παρουσιάζει μια σαφή, ακόμη και δραματική, αναλογία με την κρίση του 1929 που οδήγησε στην άνοδο του ναζισμού. Επιπλέον, βλέπουμε ακροδεξιές και νεοφασιστικές τάσεις και πάλι σε άνοδο, ειδικά στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Ναζιστικής νοοτροπίας φανατικοί, όπως ο Άντερς Μπρέιβικ στη Νορβηγία, κάνουν μια απειλητική επανεμφάνιση. Πιστεύετε ότι ο κίνδυνος ενός νέου παγκόσμιου φασισμού είναι πραγματικός σε βάθος χρόνου, ή θα υπερβάλαμε συνάγοντάς το αυτό;

Απ. Μακάρι αυτά τα ζητήματα να ήταν υπερβολές… Αν και οι ιστορικοί μας λένε ότι η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται ποτέ, ορισμένα πρότυπα της ανθρώπινης συμπεριφοράς αλλάζουν ελάχιστα, επειδή οι ρίζες τους είναι βαθιά ριζωμένες στην ανθρώπινη ψυχή. Ξανά και ξανά η ανθρωπότητα τείνει να κάνει τα ίδια λάθη. Ναι, πιστεύω ότι η φασιστική απειλή είναι πραγματική και διαρκής. Όπως ένας πεινασμένος λύκος περιμένει για το θήραμά του, για κάθε κοινωνία που δείχνει ευάλωτη, για κάθε έθνος που αγωνίζεται να διατηρήσει τις αρχές της προσωπικής ελευθερίας. Αυτή ήταν η περίπτωση, αν και με διαφορετικά ονόματα, σε όλη την καταγεγραμμένη ιστορία. Και τι γίνεται με τη δημοκρατία; Είναι αλήθεια ότι σε παλαιές περιόδους ορισμένα ομοιώματα δημοκρατίας υπήρχαν, αλλά τα οφέλη τους περιορίζονταν στους προνομιούχους πολίτες. Από την άλλη πλευρά βασιλιάδες, βασίλισσες και αυταρχικοί ηγέτες, θρησκευτικοί, μη θρησκευτικοί ή αντι-θρησκευτικοί, κατακλύζουν τις σελίδες των βιβλίων ιστορίας μας. Τέτοιοι κυβερνήτες διατήρησαν τη δύναμή τους με ανελέητες δολοφονίες. Σε εκείνα τα ποικίλα παρελθόντα, οι ζωές των πολλών υπολογίζονταν ελάχιστα. Έχουν αλλάξει τα πράγματα; Όχι και τόσο βαθιά. Σήμερα, τεράστιοι πληθυσμοί δεν έχουν πολιτικά δικαιώματα· εκείνοι που απολαμβάνουν τη δημοκρατία είναι μειοψηφία. Όταν απεικονίζω το αντίθετο της δημοκρατίας, βλέπω αποσπάσματα της μυστικής αστυνομίας στη μέση της νύχτας, τα ακούω να χτυπούν με θόρυβο στις πόρτες. Αυτό συμβαίνει καθημερινά στον πλανήτη μας.

Η άνοδος και η πτώση (;) του ΛΑΟΣ

του Άρη Τόλιου*

Η ιστορία μας ξεκινάει από το 2000. Η απόσταση που μας χωρίζει μπορεί να μετριέται ποσοτικά σε 12 χρόνια, αλλά ποιοτικά μοιάζει έτη φωτός πίσω μας. Πρόκειται για μια εποχή, όπου η παγκοσμιοποίηση έχει αρχίσει να δείχνει τα δόντια της, η ευρωζώνη είναι έτοιμη να εγκατασταθεί (για να αποδειχθεί στο σήμερα εξαιρετικά βραχύβια) και ο δικομματισμός βρίσκει σαρωτική έκφραση στην κοινωνία (ΠΑΣΟΚ – ΝΔ συγκεντρώνουν στις εκλογές του 2000 αθροιστικά περίπου 6 εκατομμύρια ψήφους, ποσοστό 86,53% και 283 έδρες). Είναι η εποχή του «λαϊφστάιλ», του «εκσυγχρονισμού» της κυβέρνησης Σημίτη και των «διαπλεκόμενων». Ταυτόχρονα, είναι η εποχή που η Αριστερά μοιάζει δειλά - δειλά να βρίσκει τον προσανατολισμό που έψαχνε για περίπου δέκα χρόνια, μέσα από τα πρώτα αντι-παγκοσμιοποιητικά κινήματα, μετά από το συντριπτικό ιδεολογικό χτύπημα που δέχτηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’90.

Από την άλλη, αν και ο κοινωνικός αποκλεισμός και ο ρατσισμός υποβόσκει σε μεγάλη κλίμακα (σχεδόν στα όρια της συστημικής υποκουλτούρας), δεν υπάρχει ένας συμπαγής ακροδεξιός φορέας να την εκφράσει: η Χρυσή Αυγή, μετά από την εμφάνισή της στη συγκυρία του «Μακεδονικού» και τη διείσδυσή της σε διάφορους κοινωνικούς χώρους (π.χ. σύνδεσμοι οργανωμένων οπαδών), είναι πλέον στα όρια της οργανωτικής διάλυσης. Στο σύνολό της, η ακροδεξιά διχάζεται από ανταγωνιστικά, προσωποκεντρικά σχήματα με πολύ μικρή κοινωνική βάση, που διεκδικούν εναγωνίως το χρίσμα των επιφανών ακροδεξιών συμβόλων του παρελθόντος (Σ. Παττακός, Ν. Ντερτιλής, Ν. Μακαρέζος, Ι. Λαδάς). Καθόλου παράξενο, εξάλλου, αν σκεφτεί κανείς ότι καλά – καλά ο χώρος της Δεξιάς είναι οριακά συγκροτημένος, μετά από την κρίση πολιτικής ταυτότητας που βίωσε για αρκετά χρόνια.

Η Νέα Δημοκρατία δίνει χώρο σε μια γενιά νεότερων στελεχών, προερχόμενων κυρίως από την παραγωγική διαδικασία της ΟΝΝΕΔ και της ΔΑΠ - ΝΔΦΚ να προωθηθούν σε υψηλόβαθμες θέσεις, ώστε να δώσουν έναν νέο αέρα αισιοδοξίας στην αυτοαποκαλούμενη «μεγάλη δημοκρατική παράταξη»: ανάμεσα σε αυτούς βρίσκονται ο Κώστας Καραμανλής και ο Άρης Σπηλιωτόπουλος. Στο Δ΄ Συνέδριο της ΝΔ το 1997, ο Κ. Καραμανλής αναλαμβάνει την ηγεσία του κόμματος και θέτει αμέσως τον στόχο επαναφοράς της Νέας Δημοκρατίας στην εξουσία – θα το πετύχει μόλις 7 χρόνια μετά.

Χρυσή Αυγή: ο φασισμός από την ανυπαρξία στο προσκήνιο σε συνθήκες κρίσης

της Χριστίνας Ζιάκα*

Μια μετά την άλλη οι δημοσκοπήσεις από την αρχή του 2012 πιστοποιούν την ανοδική τάση των ποσοστών της Χρυσής Αυγής (Χ.Α.). Και αρκετές προβλέψεις συντείνουν πως θα σπάσει το φράγμα του 3% και θα μπει στην επόμενη βουλή¹.

Στις ίδιες δημοσκοπήσεις εντοπίζεται πως η Χ.Α. απέκτησε τον “αέρα” της εισόδου στην βουλή σε εξαιρετικά σύντομο χρόνο. Όταν αυτό δεν το έχουν καταφέρει πολιτικά κόμματα με απείρως γνωστότερες ηγεσίες, όπως η ΔΗ.ΣΥ. της Ντ. Μπακογιάννη ή το “Άρμα Πολιτών” του Γ. Δημαρά – είναι γνωστά τα “ένσημα” προβολής που έχουν κολλήσει στα ΜΜΕ... Ενώ απέχει πολύ και η ΑΝΤΑΡΣΥΑ, παρόλο που στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2010 είχε καλύτερη βάση εκκίνησης (100 χιλ. ψήφους ή 2% πανελλαδικά).

Τι κρύβεται όμως πίσω απ’ αυτή την εξέλιξη και ποια ακριβώς είναι η σημασία της για το κίνημα, την κοινωνία και την Αριστερά;

Ευθύς εξαρχής να σημειώσουμε ότι τα ποσοστά της Χ.Α. δεν αντανακλούν τις πραγμaτικά οργανωμένες δυνάμεις της – δεν πιστοποιείται από πουθενά υπερ-πολλαπλασιασμός των μελών της. Δεν σηματοδοτούν ενθουσιασμό και βαθιά γνώση των εν δυνάμει ψηφοφόρων της για το ποια ήταν και παραμένει η Χ.Α., για το όραμά της, τα πρότυπά της.

Κομμάτια του κινήματος και της κοινωνίας που γνωρίζουν το ναζιστικό χαρακτήρα και το μαύρο παρελθόν της Χ.Α., σοκάρονται στο άκουσμα πως θα μπουν στην βουλή – αν τελικά τα καταφέρουν να μπουν. Στην πραγματικότητα όμως όσοι ψηφίσουν την Χ.Α. δεν είναι –ακόμα– υποστηρικτές του Ναζισμού. Από την ψήφο διαμαρτυρίας μέχρι τη συνειδητή αποδοχή του Ναζισμού, υπάρχει μια πραγματικά τεράστια πολιτική απόσταση να διανυθεί.